You are here:

Makineler için Risk Analizi

Risk analizi makineler için CE teknik dosyası hazırlanırken en çok zorlanılan konulardan biridir. Bu yazımında risk analizinin ne olduğu ve nasıl yapılması gerektiği ile ilgili bilgileri bulabilirsiniz.

Risk Analizi için hangi standart kullanılır?

Makine Emniyeti Yönetmeliği risk analizini teknik dosyada olmasını çok önceleri tanımlamıştır. Birçok yönetmelikte bu kavram ya yoktur ya da çok yüzeysel geçilmiştir. Merak edenler için bir örnek; Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği. Oysa ki makineler için detaylı standartlar yazılmıştır. Bu standartların en meşhuru EN ISO 12100 standardıdır. 1996 yılında EN 1050 olarak başlayan, kısa bir süre EN 14121-1 ve EN 14121-2 olarak devam eden risk analizi standardı nihayet EN ISO 12100 halini almıştır. 2010 yılından beri de bu şekildedir.

EN 12100 risk analizi adımları şeması
EN 12100 standardına göre risk analizi yapılırken izlenecek adımlar

Doğru ve Kolay Risk Analizinin adımları

Tehlikeleri tanımlayın

EN 12100 standardının Ek-B bölümünde verilen tablodan yararlanarak makinenizde oluşabilecek tehlikeleri listeleyin. Tehlikeler mekanik, elektriksel, termal gibi gruplara ayrılmıştır. Böylece kolayca bir gruplandırma yapabilirsiniz. Örneğin, iş parçasının işlendiği bölgede haraket eden parçalara temas sonucu ezilme tehlikesi gibi bir tanımınız olabilir. 

DİKKAT! Tehlikeleri makinenin tüm ömür döngüsünü göz önüne alarak belirleyin. Bir tehlike farklı zaman ve durumlarda ortaya çıkabilir. Örneğin, iş parçasının işlendiği bölgede hareketli parçalara temas sonucu ezilme tehlikesi makinenin ayarlama, kullanma, bakım zamanlarında olabilir.

Riski tahmin edin ve hesaplayın

Risk unsurlarını dikkate alarak riski tahmin edebilirsiniz. Risk unsurları şunlardan oluşur:

Hasarın şiddeti, olayın meydana gelme olasılığı, maruz kalma süresi, kaçınma imkanı, etkilenen kişi sayısı vb.

Risk tahmini için kullanabileceğiniz basit metotlar aşağıda verilmiştir.

EN 13849 risk grafiği

Risk analizi prensiplerini yansıtan diğer bir standart EN ISO 13849-1 standardıdır. Aslında EN 13849-1 standardı kumanda devrelerine etki eden güvenlik sisteminin performansını belirlemek için hazırlanmıştır.  Eğer ürün ile ilgili bir gereklilik yoksa için risk analizi parametreleri kullanılıp gerekli performans seviyesini (PLr) belirlenmektedir. Eğer istenirse PLr, risk seviyesi olarak da kullanılabilir. Aşağıda düzenlenmiş grafiği bulabilirsiniz.

EN_13849_risk_grafik
EN 13849-1 PLr değerinin belirlenmesi için risk grafiği

Risk Seviyesi:

a: Önemsiz, uygun şartlar sağlanmıştır.
b: Düşük risk, uyarılar sağlanmalıdır.
c: Dikkate alınması gereken risk seviyesi, iyileştirme yapılmalıdır.
d: Yüksek risk seviyesi, tasarım ve/veya koruyucu tedbirler iyileştirilmelidir.
e: Kabul edilemez risk seviyesi, tasarım ve/veya koruyucu tedbirler iyileştirilmelidir.

Risk Unsurları

S: Yaralanmanın şiddeti:
S1: Hafif yara (geri dönüşü olan),
S2: Ağır yara (geri dönüşü olmayan, ölüm dahil);
F: Tehlikeye maruz kalma sıklığı ve/veya süresi:
F1: Nadir ile oldukça sık arasında ve/veya kısa süreli,
F2: Sık ,sürekli ve/veya uzun süreli;
P: Tehlikeden kaçınma veya sonuçlarını azaltma olasılığı:
P1: Belirli koşullar altında mümkün,
P2: Nadiren mümkün.

Bir Örnek

Tehlike: Mekanik preste çalışırken kalıplar arasına el sıkışması

Operatör;

  • elini ve/veya parmaklarını kaybedebilir. (S2)
  • sürekli malzeme yüklemektedir. (F2)
  • presin hareketi hızlı olduğundan kaçma imkanı yoktur.(P2)

S2–>F2–>P2–> e ( Kabul edilemez risk seviyesi)

HRNS (Hazard Rating Number System) Metodu

Risk analizi için kullanışlı metotlardan biri de HRNS metodudur. Burada risk unsurları tahmin edip risk skoru hesaplıyoruz. Aşağıda ilgili tabloları görebilirsiniz.

HRN parametreleri
HRNS risk unsurlarının puanlaması tablosu
HRN Skor açıklamaları
  • Bir Örnek

Tehlike: Mekanik preste çalışırken kalıplar arasına el sıkışması

  • OL ( Olma olasılığı): 5 – Muhtemel
  • FE ( Tehlikeli bölgede bulunma): 5 – Sürekli
  • DPH ( Yaralanma şiddeti): 8 – El kaybı
  • NP ( Kişi sayısı): 1- 1  veya 2 kişi

HRN= 200 – Dikkate değer risk

Düzeltici faaliyetleri tanımlayın ve tekrar riski hesaplayın

Hesapladığınız risk seviyesi önlemler almanızı gerektiriyorsa tasarımda yapacağınız iyileştirmeler veya koruyucu tedbirler uygulayarak riski düşürebilirsiniz. Yaptığınız değişiklikleri tanımlayıp  tekrar riski hesaplayın. 

HRN metodu ile örneğimizi devam ettirirsek;
Düzeltici faaliyet: Presi çalıştırmak için çift el kumandası kullanılarak operatörün ellerini kalıp bölgesinden uzak tutması sağlanmıştır.

  • OL ( Olma olasılığı): 0,33 – Neredeyse imkansız, kumanda sistemi arıza yaparsa
  • FE ( Tehlikeli bölgede bulunma): 5 – Sürekli
  • DPH ( Yaralanma şiddeti): 8 – El kaybı
  • NP ( Kişi sayısı): 1- 1  veya 2 kişi

HRN= 13,2 – Çok düşük risk

Alınan önlemlerle riski düşük seviyeye getirmiş olduk. Artık bakiye riskler için uyarıları verebiliriz. Pres üzerine uyarı işaretlemeleri, kullanım kılavuzda bilgilendirmeler yapılabilir. Bunu da risk analizi dokümanında kayıt altına alabiliriz.

diğer yazılar

Makineler için Modül G

EU 2023/1230 Yeni Makine Emniyeti Yönetmeliğinde imalatçıların makinelerine uygulayabilecekleri yeni bir uygunluk değerlendirme yöntemi var. Tanımı, Birim Doğrulamasına Dayalı Uygunluk (Modül G) olarak geçmektedir. Şimdi bu yeni modülü tanıyalım. Birim doğrulaması, adından anlaşılacağı üzere bir birim ( makine ) için yapılan çalışmadır. Daha çok, projeye özel olarak üretilecek ve tekrar üretilmesi planlanmayan makineler için uygulanacaktır.…

Ek-IV TARİH OLUYOR

Makine ve CE işareti ile uğraşanlar için çok bilindik bir soru vardır. Makine Ek-4’te mi, değil mi? İmalatçılar, gümrükçüler, İSG uzmanları, belgelendirme danışmanları ve konu ile ilgilenen herkesin cevap hakkında az-çok bilgisi vardır.  Yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği (EU) 2023/1230 ile bildiğimiz Ek-4 yakında tarihte değişmiş olacak. Aslında bildiğimiz Ek-4 olmayacak. Avrupa Komisyonu yeni yönetmelikte eklerinin…

KENDİ KULLANIMI İÇİN İMAL EDİLEN MAKİNELERDE CE

CE işaretlemesi ile yükümlülükler sadece satılan makineler için olmalı gibi bir algı vardır. Oysaki Makine Emniyeti Yönetmeliğinin kapsamı daha geniştir. Kendi kullanımı için makine imal edenlerin de CE işaretlemesi yapması gerekir. Bu yazımızda az bilinen ya da fazla önemsenmeyen bu konuyu ele alıyoruz. Öncelikle, Makine Emniyeti Yönetmeliğindeki ilgili tanımlara bakalım. Tanımların özetleri şu şekildedir: “İmalatçı,…

ESPE Ölçümü

ESPE Ölçümü nedir? Makinelerde güvenliği sağlamak için elektronik hassas koruyucu cihazları (ESPE) sıklıkla kullanıyoruz. Bu cihazlar şunlardır: Işık perdesi Alan tarayıcılar Basınca duyarlı paspaslar Çift el kumandaları Siviçli kapılar Bu cihazların temel amacı tehlike bölgesine erişimi kısıtlamaktır. Eğer tehlikeli hareket varsa bu cihazlar aktiftir. Tehlike bölgesine giriş tespit edilirse en kısa sürede hareketi durdurma sinyali…

diğer hizmetler

CE BELGELENDİRME
Hizmetlerimiz

Makine ve Basınçlı Kaplar için CE Belgesine ulaşmak çok kolay

DAHA FAZLA BİLGİ

ISO BELGELENDİRME
Hizmetlerimiz

Kalitenizi kanıtlayın

DAHA FAZLA BİLGİ